Sürdürülebilirlik, günümüz iş dünyasında giderek daha fazla önem kazanan bir konu haline gelmiştir. Şirketler artık sadece kâr odaklı olmak yerine çevresel, sosyal ve kurumsal yönetişim alanlarında da sorumluluk almaya başlamışlardır. Bu sorumlulukların yerine getirilmesi ve şeffaflığın sağlanması için sürdürülebilirlik raporlama standartları ve yönergeleri geliştirilmiştir.

Sürdürülebilirlik Raporlama Nedir?

Sürdürülebilirlik raporlaması, bir şirketin sosyal, çevresel ve ekonomik performansını değerlendirmek ve paydaşlara sunmak amacıyla hazırlanan raporlardır. Bu raporlar, şirketin sürdürülebilirlik stratejilerini, hedeflerini, başarılarını ve iyileştirme alanlarını içerir. Sürdürülebilirlik raporlaması, şirketlerin sadece finansal performanslarını değil, aynı zamanda çevresel ve sosyal etkilerini de ölçmelerine olanak tanır.

Uluslararası Sürdürülebilirlik Standartları ve Yoğunlukları

Birçok uluslararası kuruluş ve kurum, şirketlerin sürdürülebilirlik raporlarını hazırlarken uymaları gereken belirli standartlar ve yönergeler geliştirmiştir. Bunlar arasında en bilinenler Global Reporting Initiative (GRI), Carbon Disclosure Project (CDP), United Nations Global Compact (UNGC) ve Sustainability Accounting Standards Board (SASB) gibi kuruluşların standartları bulunmaktadır.

• Global Reporting Initiative (GRI): GRI, şirketlerin sürdürülebilirlik performanslarını ölçmek, raporlamak ve iyileştirmek için kullanılan en yaygın standarttır. GRI standartları, ekonomik, çevresel ve sosyal boyutları kapsar ve paydaşların şirketin sürdürülebilirlik performansını anlamasını sağlar.
• Carbon Disclosure Project (CDP): CDP, şirketlerin iklim değişikliğiyle ilgili riskleri ve fırsatları nasıl yönettiğini değerlendiren bir platformdur. Şirketler, karbon ayak izlerini ve iklim değişikliğiyle ilgili diğer verileri CDP’ye raporlayarak yatırımcılar ve paydaşlar tarafından daha iyi anlaşılabilir.
• United Nations Global Compact (UNGC): UNGC, şirketlerin sürdürülebilirlik ilkelerini benimsemelerini teşvik eden bir girişimdir. UNGC’nin on prensibi, insan hakları, işgücü standartları, çevre koruma ve yolsuzlukla mücadele gibi konuları kapsar.
• Sustainability Accounting Standards Board (SASB): SASB, şirketlerin sürdürülebilirlik performansını finansal raporlama süreçlerine entegre etmelerine yardımcı olmak için sektörel standartlar geliştirir. Bu standartlar, sektörlere özgü çevresel, sosyal ve yönetişim konularını ele alır.

Türkiye’de sürdürülebilirlik raporlama ve yönetişim konularında belirli standartlar ve yönergeler bulunmaktadır. Özellikle Türkiye İş Dünyası ve Sürdürülebilir Kalkınma Derneği (SKD Türkiye) ve Türkiye Sürdürülebilir Kalkınma Vakfı (TÜRKONFED) gibi kuruluşlar, Türk iş dünyasında sürdürülebilirlik konusunda farkındalığı artırmak ve şeffaflığı teşvik etmek için çeşitli inisiyatifler almaktadır.

Bu kuruluşlar, Türkiye’deki şirketlerin uluslararası standartlara uyumunu sağlamak ve yerel koşullara uygun bir sürdürülebilirlik raporlama çerçevesi oluşturmak için çalışmalar yürütmektedirler. Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS) da bu çabaların bir ürünüdür.

TSRS, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu tarafından yayınlanan, karara göre tabi olan işletmelerin sürdürülebilirlik raporlamalarında uymaları gereken genel hüküm ve esasları belirleyen bir standartlar serisidir. Bu standartlar, büyük işletmelerin sürdürülebilirlik raporlamasıyla yeşil finansmana erişimini kolaylaştırmak ve yatırım alma yeteneklerini geliştirmeyi amaçlamaktadır.

TSRS, iki ana bölümden oluşur: S1 – Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler ve S2 – Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler. Bu bölümler, sürdürülebilirlikle ilgili finansal bilgilerin şeffaf bir şekilde raporlanmasını sağlamak için belirli kılavuzlar ve gereklilikler sunar.

Ayrıca, TSRS’nin uygulanması zorunlu olan işletmeler belirlenmiştir. Aktif toplamı 500 milyon Türk Lirası, yıllık net satış hasılatı 1 milyar Türk Lirası ve çalışan sayısı 250 kişiden fazla olan kurumlar, TSRS kapsamında sürdürülebilirlik raporu hazırlamakla yükümlüdür. Ayrıca, Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemesine tabi olan bazı şirketler de TSRS’ye uymak zorundadır.

29 Aralık 2023 tarihli 32414 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS) Uygulama Kapsamına İlişkin Kurul Kararı’na göre, TSRS’nin uygulanması zorunlu olan işletmeler belirlenmiştir. Bu işletmelerin aşağıdaki ölçütlerden en az ikisinin eşik değerlerini art arda iki raporlama döneminde aşması durumunda TSRS kapsamında sürdürülebilirlik raporu hazırlamaları gerekmektedir:

• Aktif toplamı 500 milyon Türk Lirası,
• Yıllık net satış hasılatı 1 milyar Türk Lirası,
• Çalışan sayısı 250 kişiden fazla.

Bu kriterleri sağlayan kurumlar, TSRS’ye uygun sürdürülebilirlik raporu hazırlamakla yükümlüdür. Bu sayede, Türkiye’deki büyük ölçekli işletmelerin sürdürülebilirlik performansı daha şeffaf bir şekilde izlenebilir hale gelmektedir. Bu raporlar, şirketlerin sürdürülebilirlik stratejilerini değerlendirmek ve paydaşlarla iletişim kurmak için önemli bir araçtır.

 Enflasyon muhasebesi, şirketlerin finansal raporlarını enflasyonun etkilerini göz önünde bulundurarak düzeltme işlemidir. Bu düzeltme, finansal tabloların cari satın alma gücünü daha doğru bir şekilde yansıtmasını sağlar. Özellikle yüksek enflasyon ortamlarında, finansal raporlardaki nominal değerlerin gerçek satın alma gücünü yansıtmaması sorununu çözmek için uygulanır.

Enflasyon muhasebesinin avantajları arasında, şunlar sayılabilir:

1.Fiktif kârlılığın giderilmesi: Enflasyon, nominal kârlılığı artırabilir ancak gerçek
kârlılığı azaltabilir. Bu düzeltme sayesinde, enflasyonun neden olduğu yanıltıcı
kârlılık düzeltilir.
2. Gerçeğe uygun bilgilendirme: Geçmiş ve mevcut finansal durumu
karşılaştırmak için daha doğru bir zemin sağlar. Bu da şirket paydaşlarına
gerçeğe daha uygun bilgiler sunar.
Enflasyon muhasebesi, Vergi Usul Kanunu (VUK) ve Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TFRS) kapsamında farklı şartlara tabidir. Örneğin, VUK, son üç hesap döneminde ÜFE’nin %100’den ve içinde bulunulan hesap döneminde %10’dan fazla olması durumunda enflasyon düzeltmesi yapılmasını öngörür.
TFRS’e göre ise enflasyon muhasebesi uygulamasına koşul oluşturan durumlar şunlardır:
Nüfusun çoğunluğu servetini parasal olmayan varlıklarda veya istikrarlı bir döviz cinsinde tutmayı tercih eder.
Kredili satış ve satın almalardaki fiyatlar, kredi süresi boyunca satın alma gücünde beklenen zararları karşılayacak şekilde belirlenir.
Faiz oranları, ücretler ve fiyatlar bir fiyat endeksine bağlıdır.
Son üç yılın kümülatif enflasyon oranı %100’e yaklaşmakta veya aşmaktadır. Enflasyon muhasebesi, fonksiyonel para birimi TL dışında olan şirketler için uygundur. Ancak, belirli düzenleyici kurumlar (örneğin, Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu) enflasyon muhasebesinin uygulanmasına ilişkin farklı geçiş tarihleri belirleyebilir.
Enflasyon muhasebesinin nasıl yapıldığına gelince, parasal olmayan bilanço kalemleri genel bir fiyat endeksi kullanılarak düzeltilir. Parasal kalemler için ise düzeltmeye gerek yoktur çünkü nominal değerlerinde bir farklılık olmaz. Öncelikle parasal ve parasal olmayan kalemler belirlenir, ardından düzeltmeye esas tarihler saptanır ve son olarak düzeltme katsayıları hesaplanarak enflasyon muhasebesi uygulanır. KGK’nin yönlendirmesi doğrultusunda Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) enflasyon muhasebesinde genellikle kullanılan bir endekstir.

Enflasyon Muhasebesi Ne Zaman Uygulanır?

Enflasyon muhasebesinin ne zaman uygulanacağı, Vergi Usul Kanunu (VUK) ve Türkiye Muhasebe Standartları (TMS) 29’a göre belirlenir.
Vergi Usul Kanunu’na göre, Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) içinde bulunulan dönem dahil olmak üzere, son üç hesap döneminde %100’den ve içinde bulunulan hesap döneminde %10’dan fazla enflasyon gerçekleşirse, enflasyon düzeltmesi yapılması gerekmektedir. Ancak, 7352 sayılı yasayla Vergi Usul Kanunu’na eklenen geçici 33. madde ile bu uygulama 2023 sonuna kadar ertelenmiştir. Bu nedenle, 2023 hesap dönemi sonunda VUK’a göre bilançolar enflasyon düzeltmesine tabi tutulacaktır. Vergi matrahı hesaplanırken, 2023 dönemine ait karlar düzeltme öncesi mali tablolara göre tespit edilecek ve 2024 yılından itibaren ise 2023 dönem sonunun düzeltme farkları dikkate alınarak gelir tablosuyla ilişkilendirilerek vergi matrahını etkileyecektir.
TMS 29 ise, finansal tabloların hazırlanmasında enflasyon muhasebesinin uygulanmasına ilişkin detayları belirler. Bu standarta göre, enflasyon muhasebesi uygulanmasına koşul oluşturan durumlar, nüfusun çoğunluğunun servetini parasal olmayan varlıklarda veya istikrarlı bir döviz cinsinde tutmayı tercih etmesi, kredili satış ve satın almalardaki fiyatların kredi süresi boyunca satın alma gücünde beklenen zararları karşılayacak şekilde belirlenmesi, faiz oranlarının, ücretlerin ve fiyatların bir fiyat endeksine bağlı olması gibi durumları içerir. Bu şartlar altında TMS 29’a göre enflasyon muhasebesi uygulanması gerekebilir.

Enflasyon Muhasebesi Nasıl Yapılır?

Enflasyon muhasebesi, şirketlerin finansal raporlarını enflasyonun etkilerini göz önünde bulundurarak düzeltme işlemidir. Bu düzeltme, finansal tabloların cari satın alma gücünü daha doğru bir şekilde yansıtmasını sağlar. Özellikle yüksek enflasyon ortamlarında, finansal raporlardaki nominal değerlerin gerçek satın alma gücünü yansıtmaması sorununu çözmek için uygulanır.
Enflasyon muhasebesi uygulamasında, raporlama dönemi sonunda parasal olmayan bilanço kalemleri, genel bir fiyat endeksi kullanılarak düzeltilir. Bu düzeltme işlemi, parasal kalemler için gerekli değildir, çünkü enflasyon neticesinde parasal kıymetlerin satın alma gücünde bir değişim olmasına rağmen, nominal değerlerinde bir farklılık oluşmaz.
Uygulama süreci, öncelikle parasal ve parasal olmayan kalemlerin belirlenmesiyle başlar. Daha sonra, parasal olmayan kalemler için enflasyon düzeltmesi yapılacak tarihler belirlenir. Belirlenen tarihler üzerinden, enflasyon muhasebesinin uygulandığı tarih ile endekslemenin yapılabilmesi için düzeltme katsayıları hesaplanır. Bu katsayılar, düzeltilmesi gereken tutarlarla çarpılarak düzeltme işlemi tamamlanır.
Finansal tabloların enflasyona göre düzeltilmesinde kullanılacak endeks, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından aylık olarak yayımlanan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) olabilir. Vergi Usul Kanunu kapsamında yapılacak enflasyon düzeltmesi uygulamasında ise esas alınacak gösterge Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) olacaktır. Bu endeksler, satın alma gücünü en iyi yansıtan fiyat endeksleri olarak kabul edilir.

Mali tabloda yer alan kıymetlerden hangilerinin parasal olmayan kıymet olduğu tespit edilecektir.
Tespit edilmiş parasal olmayan kıymetlerin enflasyon düzeltmesinde dikkate alınacak tutarları (düzeltmeye esas tutarları) bulunacaktır.
Parasal olmayan kıymetlerin içinde yer alan Reel Olmayan Finansman Maliyetleri (ROFM) ayrıştırılacaktır.
Tespit edilmiş parasal olmayan kıymetlerin enflasyon düzeltmesinde düzeltmeye esas tarihleri ve buna bağlı düzeltme/taşıma katsayıları belirlenecektir.
Tespit edilmiş düzeltmeye esas tutarlar ait oldukları düzeltme/taşıma katsayılarıyla çarpılacak düzeltilmiş tutarları hesaplanacaktır.
Parasal olmayan kıymetlerin, düzeltilmiş değerler ile düzeltme öncesi değerler arasındaki enflasyon farkları kayıtlara alınacaktır.
Parasal olmayan kıymetler düzeltilmiş değerleriyle, parasal kıymetler ise düzeltmeye tabi tutulmaksızın mali tabloda gösterilecektir.

IQ Denetim olarak, enflasyon muhasebesini önemsiyor ve finansal raporların doğru ve güvenilir bir şekilde hazırlanmasını sağlamak için bu düzeltme işlemine özel bir önem veriyoruz.

Yıldız Teknik Üniversitesi Davutpaşa Kongre Merkezi’nde 27-28-29 Şubat tarihlerinde düzenlenen 20. RLC Günleri kapsamında, sürdürülebilirlik ve dijital dönüşüm konularında önemli birçok panel gerçekleştirildi. IQ Bağımsız Denetim olarak katılım sağladığımız etkinlikte, Siemens Türkiye bölgesel çözüm direktörü Tolga Afşin’in de aralarında bulunduğu birçok uzman konuşmacı olarak yer aldı. Y.K. Başkanımız Murat Hekim organizasyonun, Dijital Dönüşüm ve Sürdürülebilirlik bölümünü Panel yöneticisi olarak yürüttü. Panelde Bilgin’in zaman kapsülünde taş yazıtlardan dijital verilere geçişini ve sürdürülebilirliğe etkisini değerlendirme fırsatımız oldu. Genç katılımcılara geleceğe yönelik stratejiler ve çözümler hakkında paylaşımlar gerçekleştirildi.

Yakından bakıldığında kurumsal muhasebe ve vergi denetimi belirli bir kavram içerisinde yer almaktadır. Kurumsal muhasebenin kapsamış olduğu konular içerisinde vergi ve vergi denetimi de bulunmaktadır. Bu açıdan kurumsal muhasebe hizmetleri ne denli yerine getirilir ise vergi denetimi süreçleri de o bağlamda kusursuz işleyecektir. Yapılan tüm inceleme ve denetlemeler içerisinde vergi de yer aldığı için, vergi denetim süreçleri adına kurumsal muhasebenin düzgün işlemesi şarttır. Bu her firmanın mutlaka gerekli yasal eylemlere göre finansal sunumlarını ve raporlarını hazırlamasını gerektirmektedir. Firmaların yasa dışı tüm eylemlerden uzak durmalarını, şirketlerin doğru çerçeveler içerisinde büyümesini, soruşturmaların uyumlu şekilde geçebilmesini sağlamak ve daha pek çok benzeri konu adına kurumsal muhasebeye çok iş düşmektedir. Vergi denetim süreçleri de elbette bu açıdan doğru adımlarla ilerlemelidir.

Kurumsal Muhasebe Nedir?

Muhasebenin alt dallarından bir tanesi kurumsal muhasebedir. Kurumsal muhasebe için bir işletmeye, şirkete dair tüm finansal bilgilerinin ve hesaplarının kaydedilmesi tanımını yapmak mümkündür. Buna ek olarak, şirketlere ait finansal girdilerin sınıflandırılması, analiz etme ve raporlama işlemleri de kurumsal muhasebenin alanı içerisine girmektedir. Şirketler ile ilgili her türlü nakit akışlarını izlemek, finansal durumları incelemek, kısacası bir işletmenin tüm mali kayıtlarını tutan ve inceleyen alt muhasebe dalıdır. Tüm bu kayıtların sunulması elbette yasal gerekliliklere göre ayarlanmaktadır.

Bir işletmenin mali kayıtları derlenirken belirli süreçlerden geçilmektedir. Muhasebe firmanın günlük işlemlerini tutmaktadır. Bu genellikle finansal kayıt işlemleri olarak adlandırılmaktadır. Günlük işlemlerin gelir tabloları hazırlanır ve bilanço, akış tabloları çizilir. Tüm bu mali kayıtların ve gelir tablolarının hazırlanması mutlaka denetimi de beraberinde gerektirmektedir. Aynı zamanda vergi yasalarına en uygun şekilde raporlama yapmak da kurumsal muhasebenin en önemli işlevlerinden bir tanesidir. Sürecin son aşamasında, tüm işletmelerin geleceğe dair finansal ilerlemeleri, hedefleri açısından planlamalar yapmak kurumsal muhasebe tutanakları arasında yerini almaktadır.

Vergi ve Vergi Denetimi Nedir?

Devlet, kamu kuruluşlarından, bireylerden, tüzel kişilerden kamu harcamalarını geçekleştirebilmek adına para talep etmektedir. Bu talep vergi olarak adlandırılmaktadır. Kişilerin ya da kuruluşların ekonomik oluşumlarına göre verginin değerinde oranlamalar gerçekleştirilmektedir. Vergi denetimi ise; bu kuruluş ve kişilerden aldığı paranın, adil bir sistem içerisinde gerçekleştirilmesi adına işlenen bir süreçtir. Vergi denetiminde firma ya da kişilerin, vergi kaçırmasını ya da yanlış bildirimlerde bulunmasını önlemek maksadı ile uygulamalar gerçekleştirilmektedir.

Vergi denetimi tarafsız kişi ve kurumlarca gerçekleştirilmektedir. “Bağımsız Denetim Şirketi” olarak adlandırılan şirketlerce bu işlemler yapılabilmektedir. Kanunlar gözetilerek işletmelerin veya kişilerin muhasebe kayıtları incelenir. Vergi düzenlemeleri, firmaların büyüklüğü göz önünde bulundurularak vergi denetim süreci değişebilmektedir. Titizlikle işleyen süreç hukuki bir süreçtir. Süreç içerisinde tüm beyanlar, finansal kayıtlar, tablolar dikkatli bir şekilde incelenmekte, raporlanmaktadır.

Vergi Denetim Süreçleri Hangi Aşamaları İçermektedir?

Vergi denetim süreçleri birkaç adımdan oluşabilmektedir. Planlama sürecin en önemli adımıdır. Kişiler veya kurumlar belirlenmeli, denetim süresi, hedefleri ortaya konmalıdır. Tüm sürecin titiz bir şekilde ilerleyebilmesi bu adımla gerçekleşmektedir.

Devlet tarafından belirlenen vergi denetimcileri tüm verileri toplamaktadır. Finansal kayıtlar, sözleşmeler, beyannameler, gelir tabloları incelenir. Tüm bu mali bilgiler dikkatlice analiz edilir. En ufak usulsüzlük, hata, kaçak vb. gibi kusurlar belirlenebilir. Raporlama işlemlerinin ardından denetimciler, tüm ayrıntıları otoritelere bildirimde bulunur. Ardından otoriteler gerekli incelemeleri yaparak bir usulsüzlük belirlenir ise, bir hata fark edilirse bu duruma uygun süreç de başlatılacaktır.

Tüm bu süreç kuruluş ya da kişilerin vergi kaçırmasını, muhasebe kayıtları oluşturulurken yapılan hataların düzeltilmesini, tüm vergi mükelleflerinin yükümlülüğünü yasalara uygun bir şekilde yerine getirmesini sağlamak amacı ile izlemektedir. Vergi Incelemelerin de karsilasilabilecek olasi durumlar kapsamında, sürecin başından itibaren profesyonel destek almak önemlidir. IQ Denetim olarak sizlere her anlamda destek veriyoruz.